Bỏ qua đến nội dung chính
Sản Khoa Tập 6: Sản Khoa

TK1-03: Dọa Sẩy thai

7 phút đọc

Chào đồng nghiệp, với tư cách là người làm lâm sàng lâu năm, tôi hiểu rằng “Dọa sẩy thai” là một trong những tình huống gây áp lực tâm lý lớn nhất cho cả bác sĩ và thai phụ trong tam cá nguyệt thứ nhất. Dưới đây là bài tổng quan hệ thống theo chuẩn y khoa hiện đại để chúng ta cùng cập nhật phác đồ.

TK1-03: Dọa Sẩy thai

Nhóm: TK1 | ICD-10: O20.0 | Đối tượng: BS

1. ĐỊNH NGHĨA & DỊCH TỄ

  • Định nghĩa chuẩn (theo ACOG/WHO): Dọa sẩy thai (Threatened Miscarriage) được xác định khi có hiện tượng ra máu âm đạo xảy ra trước tuần thứ 20 của thai kỳ, trong khi cổ tử cung vẫn đóng và kết quả siêu âm xác nhận thai nhi còn sống trong buồng tử cung.
  • Tần suất/Tỷ lệ: Chiếm khoảng 20 - 25% các trường hợp mang thai trong 20 tuần đầu. Khoảng 50% các ca dọa sẩy thai sẽ tiến triển thành sẩy thai thực sự.
  • Yếu tố nguy cơ chính:
    • Tuổi mẹ cao (> 35 tuổi).
    • Tiền sử sẩy thai liên tiếp (Recurrent Pregnancy Loss).
    • Các bệnh lý nội khoa: Tiểu đường kiểm soát kém, bệnh lý tuyến giáp, hội chứng Antiphospholipid (APS).
    • Lối sống: Hút thuốc lá, sử dụng rượu bia, béo phì.
    • Bất thường tử cung: Tử cung có vách ngăn, u xơ tử cung dưới niêm mạc.

2. SINH BỆNH HỌC & CƠ CHẾ

  • Cơ chế bệnh sinh: Thường bắt nguồn từ sự bong tách một phần của túi thai hoặc rau thai khỏi lớp nội mạc tử cung, dẫn đến xuất huyết màng rụng (Decidual hemorrhage). Sự hình thành khối máu tụ dưới màng đệm (Subchorionic hematoma) có thể kích thích tử cung co bóp.
  • Phân loại:
    • Dọa sẩy thai do nguyên nhân nội tiết (Suy hoàng thể - Luteal Phase Deficiency).
    • Dọa sẩy thai do nguyên nhân miễn dịch hoặc di truyền (thường tiên lượng xấu hơn).
  • Mối liên hệ với sinh sản: Trong các chu kỳ hỗ trợ sinh sản (ART), dọa sẩy thai thường liên quan đến sự thiếu hụt progesterone ngoại sinh hoặc nồng độ estradiol quá cao gây mất cân bằng môi trường nội mạc.

3. TRIỆU CHỨNG & BIỂU HIỆN LÂM SÀNG

  • Triệu chứng cơ năng: Ra máu âm đạo (từ vết máu nâu đến máu đỏ tươi), có thể kèm theo đau bụng dưới âm ỉ hoặc đau lưng.
  • Triệu chứng thực thể:
    • Khám mỏ vịt: Thấy máu chảy ra từ lỗ trong cổ tử cung.
    • Khám âm đạo: Cổ tử cung đóng kín, kích thước tử cung tương ứng tuổi thai.
  • Bệnh nhân thường phàn nàn: “Thưa bác sĩ, tôi thấy có vài giọt máu hồng ở quần chíp” hoặc “Bụng tôi cứ lâm râm đau giống như lúc sắp đến kỳ kinh”.

4. CHẨN ĐOÁN

4.1 Xét nghiệm / Cận lâm sàng

Xét nghiệmMục đíchGiá trị bình thườngBất thường gợi ý
Quantitative $\beta$-hCGĐánh giá sự phát triển thaiTăng gấp đôi sau 48hTăng chậm hoặc giảm
Progesterone huyết thanhĐánh giá chức năng hoàng thể> 25 ng/mL (thường an toàn)< 5 ng/mL (nguy cơ sẩy cao)
Công thức máu (CBC)Đánh giá mức độ mất máu/nhiễm trùngHb > 11 g/dLHb giảm, WBC tăng
Nhóm máu & RhDự phòng bất đồng nhóm máuRh (+)Rh (-) cần dự phòng Anti-D

4.2 Hình ảnh học

  • Siêu âm (Transvaginal Ultrasound - TVS): Là tiêu chuẩn vàng.
    • Xác định vị trí túi thai (loại trừ thai ngoài tử cung).
    • Đánh giá tim thai (Fetal Heart Rate - FHR).
    • Đo kích thước khối tụ dịch dưới màng đệm (Subchorionic hematoma).
    • Quan sát túi noãn hoàng (Yolk sac) và cực phôi.
  • MRI / CT: Không có chỉ định trong dọa sẩy thai thông thường.

4.3 Chẩn đoán phân biệt

BệnhĐặc điểm phân biệt
Thai ngoài tử cung (Ectopic Pregnancy)Đau bụng khu trú một bên, $\beta$-hCG tăng bất thường, siêu âm không có túi thai trong tử cung.
Thai trứng (Molar Pregnancy)Nghén nặng, tử cung lớn hơn tuổi thai, hình ảnh “bão tuyết” trên siêu âm.
Polyp/Viêm lộ tuyến CTCRa máu nhưng không kèm đau bụng, khám mỏ vịt xác định tổn thương tại CTC.

5. ⚠️ CỜ ĐỎ — KHI NÀO CẦN CAN THIỆP KHẨN / CHUYỂN TUYẾN

  • Chảy máu âm đạo ồ ạt, máu đỏ tươi kèm cục máu đông.
  • Đau bụng dữ dội, có phản ứng thành bụng (nghi ngờ vỡ thai ngoài tử cung hoặc sẩy thai đang tiến triển).
  • Có dấu hiệu choáng: Da xanh niêm nhạt, mạch nhanh, huyết áp tụt.
  • Sốt cao, dịch âm đạo hôi (nghi ngờ sẩy thai nhiễm khuẩn).

6. ĐIỀU TRỊ & QUẢN LÝ

6.1 Điều trị nội khoa

Lưu ý: Cần chỉ định của bác sĩ chuyên khoa.

  • Progestogens:
    • Dydrogesterone (Duphaston): 40mg liều nạp ban đầu, sau đó 10mg mỗi 8 giờ (Dựa trên thử nghiệm Lotus I & II).
    • Micronized Progesterone (Utrogestan): 200-400mg/ngày (đường đặt âm đạo thường được ưu tiên để giảm tác dụng phụ).
  • Giảm co tử cung: Các thuốc chống co thắt cơ trơn (như Spasless, Buscopan) có thể dùng để giảm triệu chứng đau, dù bằng chứng lâm sàng về việc ngăn ngừa sẩy thai chưa mạnh.
  • Nghỉ ngơi (Bed rest): Khuyên bệnh nhân hạn chế vận động mạnh, tránh quan hệ tình dục, nhưng không nhất thiết phải nằm bất động hoàn toàn.

6.2 Điều trị ngoại khoa (nếu có)

  • Không có chỉ định ngoại khoa cho dọa sẩy thai. Nếu chuyển sang sẩy thai không hoàn toàn hoặc sẩy thai lưu mới cân nhắc hút thai chân không (MVA).

6.3 Phác đồ hỗ trợ sinh sản liên quan

  • Trong các chu kỳ IVF/FET, nếu có dọa sẩy thai, cần kiểm tra lại nồng độ Progesterone và có thể tăng liều hỗ trợ hoàng thể (Luteal Phase Support) hoặc chuyển từ đường uống/đặt sang đường tiêm bắp (Progesterone in oil).

7. TIÊN LƯỢNG & THEO DÕI

  • Nếu siêu âm thấy tim thai, tỷ lệ thai kỳ tiếp tục là trên 90%.
  • Theo dõi: Tái khám sau 1 tuần để siêu âm kiểm tra sự phát triển của phôi và tình trạng khối tụ dịch.
  • Biến chứng muộn: Thai phụ có tiền sử dọa sẩy thai có nguy cơ cao hơn về rau tiền đạo, rau bong non và sinh non trong các tháng sau.

8. TƯ VẤN BỆNH NHÂN

  • Giải thích đơn giản: “Chị đang có dấu hiệu dọa sẩy, tức là có một chút máu chảy ra do lớp màng nuôi bị bong nhẹ, nhưng may mắn là cổ tử cung vẫn đóng và em bé vẫn đang phát triển bình thường. Chúng ta cần dùng thuốc hỗ trợ và theo dõi sát.”
  • Câu hỏi thường gặp:
    • Tôi có nên nằm bất động trên giường không? Trả lời: “Chị nên nghỉ ngơi, đi lại nhẹ nhàng trong nhà, không cần thiết phải nằm im một chỗ vì có thể gây nguy cơ huyết khối.”
    • Máu nâu có nguy hiểm không? Trả lời: “Máu nâu thường là máu cũ còn sót lại, ít nguy hiểm hơn máu đỏ tươi, nhưng chị vẫn cần báo cho bác sĩ.”
  • TK1-01: Sàng lọc quý I.
  • KTHT-04: Hỗ trợ hoàng thể trong IVF.
  • PD-01: Chẩn đoán thai ngoài tử cung.

10. TÀI LIỆU THAM KHẢO

  1. ACOG Practice Bulletin No. 200: Early Pregnancy Loss.
  2. ESHRE Guideline: Recurrent Pregnancy Loss.
  3. Hướng dẫn quốc gia về các dịch vụ chăm sóc sức khỏe sinh sản - Bộ Y tế Việt Nam.
  4. The LOTUS I and LOTUS II trials on Dydrogesterone in threatened miscarriage.

Giáo sư Sản Phụ khoa